Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişaf siyasətində Naxçıvan Muxtar Respublikası özünəməxsus yer tutur. Prezident İlham Əliyevin avqustun 11-də Naxçıvana səfəri və səfər çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə qədim diyarın gələcəyinə dair müəyyən edilmiş strateji baxışın miqyasını bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının açıqlamalarından aydın görünür ki, qarşıdakı dövrdə əsas məqsəd Naxçıvanın malik olduğu iqtisadi, coğrafi və təbii üstünlükləri yeni inkişaf imkanlarına çevirməkdir. Bu siyasət muxtar respublikanın yalnız mövcud problemlərinin həllinə deyil, uzunmüddətli perspektivdə özünü təmin edən, istehsal və ixrac imkanları genişlənən, müasir infrastruktura malik güclü iqtisadi məkan kimi formalaşdırılmasına hesablanıb.
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana Prezident kimi 17-ci səfəri zamanı keçirilən tədbirlərin miqyası da bu yanaşmanın praktiki ifadəsi oldu. Dövlət başçısının bildirdiyi kimi, əvvəlki illərdə Naxçıvanda bir çox mühüm layihələr həyata keçirilib və muxtar respublikanın ümumi inkişafı təmin olunub. İndi isə qarşıda daha geniş hədəflər dayanır. Yeni mərhələnin əsas xüsusiyyəti müxtəlif sahələr üzrə həyata keçirilən layihələrin bir-birini tamamlamasıdır. Sənayenin genişləndirilməsi enerji istehsalının artması ilə, nəqliyyat imkanlarının yüksəldilməsi ticarət və ixracla, sosial infrastrukturun yenilənməsi isə insanların rifahının yaxşılaşdırılması ilə paralel şəkildə nəzərdə tutulur.
İqtisadi fəallığın yüksəldilməsi baxımından ən mühüm addımlardan biri Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılmasıdır. Yeni sənaye məkanının formalaşdırılması muxtar respublikada sahibkarlığın və istehsalın genişlənməsinə yeni imkanlar açacaq. Prezident İlham Əliyev Naxçıvan Sənaye Parkının ərazisinə görə Sumqayıt Sənaye Parkından sonra ikinci olduğunu xüsusi qeyd edib. Burada müxtəlif istehsal müəssisələrinin fəaliyyətə başlaması daxili bazarın tələbatının ödənilməsinə, yerli məhsulların rəqabət qabiliyyətinin yüksəlməsinə və gələcəkdə ixrac imkanlarının genişlənməsinə xidmət edə bilər. Ən mühüm nəticələrdən biri isə yeni və daimi iş yerlərinin yaradılması olacaq.
Naxçıvanın iqtisadi imkanlarını artıracaq digər mühüm istiqamət kənd təsərrüfatıdır. Muxtar respublikanın kənd təsərrüfatı ənənələri, münbit torpaqları və müxtəlif iqlim xüsusiyyətləri aqrar istehsal üçün geniş imkanlar yaradır. Yeni yanaşmada əsas diqqət yalnız əkin sahələrinin artırılmasına deyil, su təminatının və məhsuldarlığın yüksəldilməsinə yönəldilir. Prezident İlham Əliyevin açıqladığı kimi, artezian quyularının qazılması, müasir suvarma sistemlərinin qurulması və hazırda suvarılmayan torpaqların su ilə təmin edilməsi nəzərdə tutulur. Bu layihələrin həyata keçirilməsi kənd təsərrüfatında istehsal imkanlarının genişlənməsinə və rayonlarda məşğulluğun artmasına əlavə stimul verəcək.
Naxçıvan üçün tamamilə yeni iqtisadi perspektiv yaradan sahələrdən biri yaşıl energetikadır. Muxtar respublikanın yüksək Günəş və su enerjisi potensialı gələcəkdə burada istehsal ediləcək elektrik enerjisinin daxili tələbatdan xeyli artıq olmasına şərait yarada bilər. Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda təkcə Günəş elektrik enerjisi istehsalının ən azı 500 meqavat, hətta perspektivdə 1000 meqavat səviyyəsinə çatmasının mümkün olduğunu bildirib. Bu, Naxçıvana enerji təhlükəsizliyi məsələsini tam həll etməklə yanaşı, elektrik enerjisinin ixracından iqtisadi gəlir əldə etmək imkanı yaradan mühüm üstünlükdür.
Yaşıl enerji istehsalının genişləndirilməsi ilə yanaşı, müasir saxlanc texnologiyalarının tətbiqi də nəzərdə tutulur. Günəş və su kimi bərpaolunan mənbələrdən alınan enerjinin effektiv idarə olunması üçün saxlanc sistemlərinin yaradılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda ilkin mərhələdə ən azı 100 meqavatlıq batareya saxlanc qurğusunun yaradılması barədə göstəriş verdiyini açıqlayıb. Belə texnologiyaların tətbiqi enerji istehsalı ilə istehlakı daha çevik şəkildə tarazlaşdırmağa və enerji sisteminin dayanıqlığını yüksəltməyə imkan verəcək.
Naxçıvanın iqtisadi gələcəyini dəyişdirə biləcək ən böyük amillərdən biri isə yeni nəqliyyat xəritəsinin formalaşmasıdır. Muxtar respublikanın coğrafi mövqeyi uzun illər müəyyən məhdudiyyətlər yaradıbsa, yeni nəqliyyat layihələri həmin coğrafiyanı mühüm iqtisadi üstünlüyə çevirə bilər. Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında birbaşa bağlantı yaratmaqla yanaşı, muxtar respublikanı beynəlxalq tranzit marşrutlarının mühüm hissəsinə çevirmək potensialına malikdir.
Bu istiqamətdə dəmir yolu infrastrukturu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarşıya qoyulan əsas hədəf Naxçıvan dəmir yolunu müasir tələblərə uyğun yenidən quraraq onun yükdaşıma imkanlarını dəfələrlə artırmaqdır. Prezident İlham Əliyevin açıqlamasına əsasən, mövcud dəmir yolunun yükaşırma qabiliyyəti 1,5 milyon ton olsa da, məqsəd bu göstəricini ən azı 15 milyon tona çatdırmaqdır. Belə bir nəqliyyat gücünün yaradılması logistika, ticarət, xidmət və istehsal sektorlarında tamamilə yeni iqtisadi dinamika yarada bilər.
Naxçıvanın gələcək tranzit rolunun əhəmiyyəti onun eyni vaxtda müxtəlif beynəlxalq nəqliyyat istiqamətləri ilə əlaqələnməsi imkanından irəli gəlir. Prezident İlham Əliyev yeni marşrutun həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin bir qolu kimi çıxış edə biləcəyini bildirib. Dövlət başçısı böyük həcmdə yüklərin Naxçıvandan keçməsinin iqtisadi canlanmaya, yeni iş yerlərinin açılmasına və muxtar respublikanın mühüm nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevrilməsinə gətirib çıxaracağını vurğulayıb. Beləliklə, bir vaxtlar iqtisadi baxımdan müəyyən çətinliklər yaradan coğrafi mövqe gələcəkdə Naxçıvanın əsas üstünlüklərindən birinə çevrilə bilər.
Yeni inkişaf siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də şəhər və kəndlər arasında infrastruktur fərqlərinin azaldılmasıdır. Prezident İlham Əliyevin açıqladığı planlara əsasən, müxtəlif kateqoriyalı təxminən 420 kilometr yolun çəkilməsi və əsaslı şəkildə təmir olunması nəzərdə tutulur. Bu layihələr 26 yaşayış məntəqəsində yaşayan təxminən 160 min nəfəri əhatə edəcək. Yol infrastrukturu yaxşılaşdıqca insanların rayon mərkəzlərinə və Naxçıvan şəhərinə çıxışı asanlaşacaq, kənd təsərrüfatı məhsullarının bazarlara daşınması sürətlənəcək və bölgələrdə iqtisadi fəallıq üçün daha əlverişli şərait yaranacaq.
Naxçıvanın yenilənməsi sosial sahədə də özünü göstərəcək. İctimai nəqliyyatın elektrik avtobusları ilə müasirləşdirilməsi, rayonlararası sərnişindaşımanın yenilənməsi, yaşayış və sosial obyektlərin tikilməsi insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir edən layihələrdir. Dövlət başçısı şəhərlərarası və rayonlararası nəqliyyatın yaxşılaşdırılması məqsədilə 217 müasir avtobusun alınması barədə göstəriş verildiyini bildirib. Belə layihələr göstərir ki, iqtisadi inkişafın nəticələrinin insanların həyat keyfiyyətində hiss olunması qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdəndir.
Bütün bunlarla yanaşı, Naxçıvanın təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi dəyişməz strateji xətt olaraq qalır. Muxtar respublikanın özünəməxsus coğrafi vəziyyəti burada güclü müdafiə imkanlarının yaradılmasını zəruri edir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Naxçıvanın müdafiə potensialının gücləndirilməsi uzun illər prioritet məsələlərdən biri olub. Müasir hərbi texnika ilə təchizat və yeni komando qüvvələrinin yaradılması bu siyasətin davamıdır. Güclü təhlükəsizlik sistemi isə uzunmüddətli iqtisadi inkişafın və sabitliyin əsas təminatlarından biridir.
Yeni mərhələdə idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi də həyata keçirilən böyük dəyişikliklərin tərkib hissəsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq edilən Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi modelinin Naxçıvanda da yaradılması idarəetmədə çevikliyin və koordinasiyanın artırılmasına yönəlib. Prezident İlham Əliyev kadr və struktur islahatlarının əsas məqsədinin qədim diyarın davamlı inkişafını, insanların təhlükəsiz və firavan şəraitdə yaşamasını təmin etmək olduğunu bildirib. Bu isə Naxçıvanda aparılan dəyişikliklərin yalnız iqtisadi deyil, eyni zamanda institusional xarakter daşıdığını göstərir.
Ən mühüm məqamlardan biri Naxçıvanın gələcəyinə ayrıca deyil, Azərbaycanın yeni inkişaf coğrafiyasının tərkib hissəsi kimi baxılmasıdır. Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvanın vahid konsepsiya əsasında inkişaf etdirilməsi ölkənin qərb və cənub-qərb istiqamətində böyük iqtisadi məkan formalaşdırmaq məqsədini ortaya qoyur. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, bu ərazilərin tarixi və coğrafi bağlılığı onların gələcək inkişafında da vahid yanaşmanın tətbiqinə əsas yaradır.
Beləliklə, Naxçıvan üçün qarşıya qoyulan hədəflər sadəcə mövcud infrastrukturu yeniləməkdən ibarət deyil. Məqsəd muxtar respublikanın iqtisadi modelini genişləndirmək, enerji və tranzit potensialını real gəlir mənbəyinə çevirmək, sənaye və kənd təsərrüfatında yeni istehsal imkanları yaratmaq, müasir idarəetmə mexanizmləri tətbiq etmək və insanların həyat səviyyəsini daha da yüksəltməkdir. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri və səsləndirdiyi strateji mesajlar göstərir ki, qədim diyar qarşıdakı illərdə Azərbaycanın ən dinamik inkişaf edən iqtisadi məkanlarından birinə çevrilmək üçün yeni və böyük mərhələyə qədəm qoyur.
